محمد صدقی*1 
، راضیه قاسمی1، مجتبی عباسی1، زهرا صرامی1، اسماعیل محمدی1
، راضیه قاسمی1، مجتبی عباسی1، زهرا صرامی1، اسماعیل محمدی1
1- گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده: (929 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: در صنعت پرورش طیور، افزایش بهرهوری، کاهش هزینههای تولید و دستیابی به حداکثر عملکرد اقتصادی از اهداف اصلی و تعیینکننده به شمار میروند. با این حال، دستیابی به این اهداف تنها در شرایطی امکانپذیر است که عوامل محیطی، مدیریتی و تغذیهای در حد مطلوب کنترل شوند. هرگونه بیتوجهی به شرایط بهینه پرورش میتواند به بروز تنشهای محیطی منجر شود که تأثیرات نامطلوبی بر عملکرد رشد، سلامت و رفاه جوجههای گوشتی برجای میگذارد. از میان عوامل نامطلوب محیطی، دمای بالای محیط و تراکم بیش از حد به عنوان مهمترین عوامل تنشزا شناخته میشوند که اثرات آنها در سالهای اخیر با افزایش میانگین دمای جهانی و گرایش رایج تولیدکنندگان به استفاده از تراکمهای بالاتر، اهمیت بیشتری یافته است. تنش گرمایی یکی از چالشهای جدی صنعت طیور محسوب میشود، زیرا پرندگان بهدلیل ساختار فیزیولوژیک خاص خود از جمله فقدان غدد عرق، سیستم خنکسازی کارآمدی ندارند و به گرمای محیط بسیار حساس هستند. قرارگیری در معرض دماهای بالا، کارایی تبادل حرارت بدن را کاهش می دهد و به افزایش دمای داخلی بدن، اختلال در مکانیسمهای متابولیکی، کاهش مصرف خوراک، افت رشد و کاهش ایمنی منجر میشود. از سوی دیگر، افزایش تراکم در سالنهای پرورشی بهطور گسترده با هدف افزایش تولید گوشت و بهرهوری اقتصادی، بهویژه در دوره رشد، به کار گرفته میشود. اگرچه این اقدام باعث افزایش تعداد پرندگان و به تبع آن افزایش وزن گوشت تولیدی میگردد، اما در صورت عدم تأمین تهویه مناسب، فضای حرکتی کافی و دسترسی برابر به خوراک و آب، میتواند به افزایش تنش فیزیولوژیک، کاهش رفاه پرنده و تأثیرات منفی بر شاخصهای سلامت و رشد منجر شود. تراکم بالا با کاهش فضای تنفسی و سطح تبادل هوا، موجب کاهش اتلاف گرمای بدن می شود و بهتنهایی میتواند زمینه بروز تنش گرمایی را تشدید کند. با توجه به اهمیت اثرات متقابل دمای محیط و تراکم پرورش در سامانههای تولید صنعتی، بررسی این دو عامل بهصورت همزمان ضروری به نظر میرسد. همچنین، ارزیابی اثر این عوامل بر جنبههای مختلف تولید مانند عملکرد رشد، فیزیولوژی خون، سیستم ایمنی، کیفیت گوشت و مورفولوژی روده میتواند دیدگاه علمی جامعتری را برای مدیریت بهینه پرورش ارائه نماید. از این رو، هدف از انجام این پژوهش، بررسی اثر متقابل تنش گرمایی و تراکم پرورش بر عملکرد تولیدی، فراسنجههای بیوشیمیایی خون، پاسخ ایمنی، کیفیت گوشت و شاخصهای مورفولوژیکی روده در جوجههای گوشتی نژاد آرین بود.
مواد و روش ها: به این منظور، 868 قطعه جوجه گوشتی یک روزه نژاد آرین بهصورت مخلوطی از جنس نر و ماده و در قالب طرح فاکتوریل 2×2 با چهار تیمار و هفت تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. گروه های آزمایشی شامل دو سطح تراکم (14 و 17 قطعه در هر متر مربع از ابتدای دوره پرورش) و دو سطح دما (استاندارد و تنش گرمایی در دو هفته پایانی پرورش) بودند. پارامترهای عملکردی از جمله افزایش وزن، مصرف خوراک و ضریب تبدیل خواک به صورت هفتگی اندازهگیری و ثبت شدند. در پایان دوره آزمایشی، وزن اندام های لنفاوی (بورسفابریسیوس، تیموس و طحال)، کبد، قلب، سینه، رانها و چربی محوطه بطنی اندازهگیری شد. ضخامت دیواره ی بطن راست و چپ قلب نیز مورد بررسی قرار گرفت. نمونههای خون به منظور بررسی فراسنجههای هماتولوژی خون، فراسنجه های بیوشیمیایی خون و آنزیم های کبدی جمعآوری گردیدند. پاسخ ایمنی با اندازهگیری تیتر تولیدی آنتیبادی علیه گلبول قرمز گوسفندی (SRBC) و تیتر تولید آنتیبادی علیه ویروس نیوکاسل مورد سنجش قرار گرفت. به منظور ارزیابی ساختار فیزیکی روده، از بخش ژژنوم نمونهبرداری و شاخصهای مورفولوژیکی شامل ارتفاع و عرض پرز، عمق کریپ، نسبت طول پرز به عمق کریپت و ضخامت لایه ماهیچهای اندازهگیری شدند. برای سنجش کیفیت گوشت، نمونه عضله سینه پس از کشتار جمعآوری و pH، ماده خشک، چربی، پروتئین خام، رنگ و خصوصیات بافتی از جمله افت پخت و ظرفیت نگهداری آب مورد بررسی قرار گرفتند. دادهها با نرمافزار آماری SAS مورد آنالیز قرار گرفتند و مقایسه میانگینها با آزمون توکی در سطح احتمال کمتر از 0/05 صورت پذیرفت.
یافته ها: فراسنجه های عملکردی در کل دوره تحت تاثیر تیمارها قرار گرفتند به طوریکه با توجه به اثرات اصلی، افزایش وزن روزانه در دما و تراکم استاندارد بهطور محسوسی بهبود یافت. افزایش تراکم موجب افزایش معنادار ضریبتبدیل خوراک شد که نشاندهنده کاهش کارایی مصرف خوراک در این شرایط بود. وزن های بورس فابریسیوس، تیموس و طحال در دمای استاندارد با هر دو تراکم 14 و 17 نسبت به تیمارهای دیگر بالاتر بودند که نشاندهنده عملکرد بهتر سیستم ایمنی در شرایط فاقد تنش گرمایی است. علاوه بر این، افزایش دما بر ساختار قلب اثرگذار بود و موجب تغییر قطر بطن راست شد. نتایج خونشناسی نشان دادند که در شرایط تنش گرمایی، تعداد لنفوسیت ها کاهش و تعداد هتروفیل ها افزایش یافتند. تیتر تولید آنتی بادی علیه گلبول قرمز گوسفندی در پاسخ اولیه در تیمارهای تحت تنش گرمایی کاهش یافت. همچنین، اثرات اصلی تنش گرمایی و افزایش تراکم سبب افزایش سطح آلانین ترانسفراز و مالون دی آلدهید سرم خون شدند. بررسی کیفیت گوشت نشان داد که تنش گرمایی و تراکم بالا کیفیت گوشت را کاهش دادند. بررسی وضعیت روده نشان داد که شاخصهای ساختاری مانند ارتفاع پرز، عمق کریپت، ضخامت لایه ماهیچه ای و مساحت جذب روده در جوجه های پرورش یافته تحت تراکم استاندارد افزایش یافتند.
نتیجهگیری: بهطور کلی، نتایج این پژوهش نشان می دهند که پرورش جوجههای گوشتی در شرایط تنش گرمایی و تراکم بالا، سبب کاهش عملکرد رشد، تضعیف سیستم ایمنی، افزایش سطح آنزیم های مربوط به استرس اکسیداتیو، کاهش کیفیت گوشت و ایجاد تغییرات نامطلوب در ساختار روده میشود. بنا بر این، میتوان نتیجه گرفت که کنترل دما و رعایت تراکم مناسب از الزامات اصلی در پرورش صنعتی جوجههای گوشتی هستند و میتوانند نقش مؤثری در حفظ سلامت، بهبود عملکرد و افزایش کیفیت نهایی محصول داشته باشند.
مقدمه و هدف: در صنعت پرورش طیور، افزایش بهرهوری، کاهش هزینههای تولید و دستیابی به حداکثر عملکرد اقتصادی از اهداف اصلی و تعیینکننده به شمار میروند. با این حال، دستیابی به این اهداف تنها در شرایطی امکانپذیر است که عوامل محیطی، مدیریتی و تغذیهای در حد مطلوب کنترل شوند. هرگونه بیتوجهی به شرایط بهینه پرورش میتواند به بروز تنشهای محیطی منجر شود که تأثیرات نامطلوبی بر عملکرد رشد، سلامت و رفاه جوجههای گوشتی برجای میگذارد. از میان عوامل نامطلوب محیطی، دمای بالای محیط و تراکم بیش از حد به عنوان مهمترین عوامل تنشزا شناخته میشوند که اثرات آنها در سالهای اخیر با افزایش میانگین دمای جهانی و گرایش رایج تولیدکنندگان به استفاده از تراکمهای بالاتر، اهمیت بیشتری یافته است. تنش گرمایی یکی از چالشهای جدی صنعت طیور محسوب میشود، زیرا پرندگان بهدلیل ساختار فیزیولوژیک خاص خود از جمله فقدان غدد عرق، سیستم خنکسازی کارآمدی ندارند و به گرمای محیط بسیار حساس هستند. قرارگیری در معرض دماهای بالا، کارایی تبادل حرارت بدن را کاهش می دهد و به افزایش دمای داخلی بدن، اختلال در مکانیسمهای متابولیکی، کاهش مصرف خوراک، افت رشد و کاهش ایمنی منجر میشود. از سوی دیگر، افزایش تراکم در سالنهای پرورشی بهطور گسترده با هدف افزایش تولید گوشت و بهرهوری اقتصادی، بهویژه در دوره رشد، به کار گرفته میشود. اگرچه این اقدام باعث افزایش تعداد پرندگان و به تبع آن افزایش وزن گوشت تولیدی میگردد، اما در صورت عدم تأمین تهویه مناسب، فضای حرکتی کافی و دسترسی برابر به خوراک و آب، میتواند به افزایش تنش فیزیولوژیک، کاهش رفاه پرنده و تأثیرات منفی بر شاخصهای سلامت و رشد منجر شود. تراکم بالا با کاهش فضای تنفسی و سطح تبادل هوا، موجب کاهش اتلاف گرمای بدن می شود و بهتنهایی میتواند زمینه بروز تنش گرمایی را تشدید کند. با توجه به اهمیت اثرات متقابل دمای محیط و تراکم پرورش در سامانههای تولید صنعتی، بررسی این دو عامل بهصورت همزمان ضروری به نظر میرسد. همچنین، ارزیابی اثر این عوامل بر جنبههای مختلف تولید مانند عملکرد رشد، فیزیولوژی خون، سیستم ایمنی، کیفیت گوشت و مورفولوژی روده میتواند دیدگاه علمی جامعتری را برای مدیریت بهینه پرورش ارائه نماید. از این رو، هدف از انجام این پژوهش، بررسی اثر متقابل تنش گرمایی و تراکم پرورش بر عملکرد تولیدی، فراسنجههای بیوشیمیایی خون، پاسخ ایمنی، کیفیت گوشت و شاخصهای مورفولوژیکی روده در جوجههای گوشتی نژاد آرین بود.
مواد و روش ها: به این منظور، 868 قطعه جوجه گوشتی یک روزه نژاد آرین بهصورت مخلوطی از جنس نر و ماده و در قالب طرح فاکتوریل 2×2 با چهار تیمار و هفت تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. گروه های آزمایشی شامل دو سطح تراکم (14 و 17 قطعه در هر متر مربع از ابتدای دوره پرورش) و دو سطح دما (استاندارد و تنش گرمایی در دو هفته پایانی پرورش) بودند. پارامترهای عملکردی از جمله افزایش وزن، مصرف خوراک و ضریب تبدیل خواک به صورت هفتگی اندازهگیری و ثبت شدند. در پایان دوره آزمایشی، وزن اندام های لنفاوی (بورسفابریسیوس، تیموس و طحال)، کبد، قلب، سینه، رانها و چربی محوطه بطنی اندازهگیری شد. ضخامت دیواره ی بطن راست و چپ قلب نیز مورد بررسی قرار گرفت. نمونههای خون به منظور بررسی فراسنجههای هماتولوژی خون، فراسنجه های بیوشیمیایی خون و آنزیم های کبدی جمعآوری گردیدند. پاسخ ایمنی با اندازهگیری تیتر تولیدی آنتیبادی علیه گلبول قرمز گوسفندی (SRBC) و تیتر تولید آنتیبادی علیه ویروس نیوکاسل مورد سنجش قرار گرفت. به منظور ارزیابی ساختار فیزیکی روده، از بخش ژژنوم نمونهبرداری و شاخصهای مورفولوژیکی شامل ارتفاع و عرض پرز، عمق کریپ، نسبت طول پرز به عمق کریپت و ضخامت لایه ماهیچهای اندازهگیری شدند. برای سنجش کیفیت گوشت، نمونه عضله سینه پس از کشتار جمعآوری و pH، ماده خشک، چربی، پروتئین خام، رنگ و خصوصیات بافتی از جمله افت پخت و ظرفیت نگهداری آب مورد بررسی قرار گرفتند. دادهها با نرمافزار آماری SAS مورد آنالیز قرار گرفتند و مقایسه میانگینها با آزمون توکی در سطح احتمال کمتر از 0/05 صورت پذیرفت.
یافته ها: فراسنجه های عملکردی در کل دوره تحت تاثیر تیمارها قرار گرفتند به طوریکه با توجه به اثرات اصلی، افزایش وزن روزانه در دما و تراکم استاندارد بهطور محسوسی بهبود یافت. افزایش تراکم موجب افزایش معنادار ضریبتبدیل خوراک شد که نشاندهنده کاهش کارایی مصرف خوراک در این شرایط بود. وزن های بورس فابریسیوس، تیموس و طحال در دمای استاندارد با هر دو تراکم 14 و 17 نسبت به تیمارهای دیگر بالاتر بودند که نشاندهنده عملکرد بهتر سیستم ایمنی در شرایط فاقد تنش گرمایی است. علاوه بر این، افزایش دما بر ساختار قلب اثرگذار بود و موجب تغییر قطر بطن راست شد. نتایج خونشناسی نشان دادند که در شرایط تنش گرمایی، تعداد لنفوسیت ها کاهش و تعداد هتروفیل ها افزایش یافتند. تیتر تولید آنتی بادی علیه گلبول قرمز گوسفندی در پاسخ اولیه در تیمارهای تحت تنش گرمایی کاهش یافت. همچنین، اثرات اصلی تنش گرمایی و افزایش تراکم سبب افزایش سطح آلانین ترانسفراز و مالون دی آلدهید سرم خون شدند. بررسی کیفیت گوشت نشان داد که تنش گرمایی و تراکم بالا کیفیت گوشت را کاهش دادند. بررسی وضعیت روده نشان داد که شاخصهای ساختاری مانند ارتفاع پرز، عمق کریپت، ضخامت لایه ماهیچه ای و مساحت جذب روده در جوجه های پرورش یافته تحت تراکم استاندارد افزایش یافتند.
نتیجهگیری: بهطور کلی، نتایج این پژوهش نشان می دهند که پرورش جوجههای گوشتی در شرایط تنش گرمایی و تراکم بالا، سبب کاهش عملکرد رشد، تضعیف سیستم ایمنی، افزایش سطح آنزیم های مربوط به استرس اکسیداتیو، کاهش کیفیت گوشت و ایجاد تغییرات نامطلوب در ساختار روده میشود. بنا بر این، میتوان نتیجه گرفت که کنترل دما و رعایت تراکم مناسب از الزامات اصلی در پرورش صنعتی جوجههای گوشتی هستند و میتوانند نقش مؤثری در حفظ سلامت، بهبود عملکرد و افزایش کیفیت نهایی محصول داشته باشند.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
