دوره 17، شماره 2 - ( تابستان 1405 )
جلد 17 شماره 2 صفحات 177-167 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
yousufi A, salehifar E, elahi tarshizi M. (2026). Effects of a Mixture of Medicinal Herbs (Echinacea, Sage, Rosemary, and Savory) on the Performance, Immune System, and Intestinal Morphology of Broiler Chicks. Res Anim Prod. 17(2), 167-177. doi:10.61882/rap.2026.1549
URL: http://rap.sanru.ac.ir/article-1-1549-fa.html
URL: http://rap.sanru.ac.ir/article-1-1549-fa.html
یوسفی عزیزالرحمن، صالحی فر احسان، الهی ترشیزی مهدی.(1405). اثر استفاده از مخلوط گیاهان دارویی (سرخارگل، مریم گلی، رزماری و مرزه) در آب آشامیدنی بر عملکرد، سیستم ایمنی و ریخت شناسی روده جوجه های گوشتی پژوهشهاي توليدات دامي 17 (2) :177-167 10.61882/rap.2026.1549
1- گروه مهندسی کشاورزی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
چکیده: (837 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: در صنعت پرورش طیور گوشتی، دستیابی به حداکثر عملکرد رشد و سلامت گله، همواره یک چالش اصلی است. در گذشته، استفاده از آنتی بیوتیک های محرک رشد به عنوان یک راهکار رایج برای بهبود عملکرد و کنترل بیماری ها به کار می رفت. اما با ممنوعیت استفاده از این آنتی بیوتیک ها به دلیل ایجاد مقاومت های باکتریایی و باقی مانده های مضر در محصولات دامی، نیاز فوری به یافتن جایگزین های طبیعی و ایمن احساس می شود. گیاهان دارویی به دلیل دارا بودن ترکیبات فعال زیستی (مانند فلاونوئیدها، ترپنوئیدها و ترکیبات فنلی) با خواص آنتی اکسیدانی، ضد التهابی و ضد میکروبی، پتانسیل بالایی به عنوان محرک رشد طبیعی دارند. دستگاه گوارش طیور به عنوان یکی از مهمترین سیستمهای بدن، نقش محوری در جذب مواد مغذی و رشد سریع جوجهها ایفا میکند. تحقیقات نشان دادهاند که توسعه و تکامل این دستگاه در روزهای اولیه زندگی، تأثیر مستقیم و معناداری بر عملکرد نهایی پرنده دارد. در سالهای اخیر، استفاده از افزودنیهای غذایی در جیره طیور با هدف بهبود فرآیندهای هضم و جذب، افزایش بازدهی رشد و تقویت سیستم ایمنی گسترش یافته است. آنتیبیوتیکها به عنوان محرکهای رشد، سالها در این صنعت مورد استفاده قرار گرفتهاند، اما چالشهای ناشی از مصرف طولانی مدت آن ها از جمله مقاومت میکروبی، باقیمانده دارویی در محصولات و تهدید سلامت عمومی، ضرورت یافتن جایگزینهای مناسب را دوچندان کرده است. این پژوهش با هدف بررسی اثرات سطوح مختلف مخلوط گیاهان دارویی سرخارگل (اکیناسه)، مریمگلی، مرزه و رزماری بر شاخصهای عملکردی، ریختشناسی روده و پاسخ ایمنی جوجههای گوشتی طراحی و اجرا شد.
مواد و روشها: این مطالعه تجربی با استفاده از ۳۰۰ قطعه جوجه یکروزه گوشتی نژاد راس ۳۰۸ در قالب یک طرح کاملاً تصادفی انجام شد. جوجهها پس از سازگاری با محیط، به پنج تیمار آزمایشی شامل تیمار 1)گروه شاهد (بدون دریافت عصاره گیاهی)، تیمار 2) گروه دریافت کننده 0/5 درصد مخلوط گیاهان دارویی، تیمار 3) گروه دریافت کننده 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی، تیمار 4) گروه دریافت کننده 1/5 درصد مخلوط گیاهان دارویی، و تیمار 5) گروه دریافت کننده 2 درصد مخلوط گیاهان دارویی تقسیم شدند. مخلوط گیاهان دارویی به صورت حل شده در آب آشامیدنی در اختیار جوجه ها قرار گرفت. دوره پرورش ۴۲ روزه در شرایط استاندارد دما، رطوبت و تهویه انجام شد. جیرههای غذایی براساس نیازهای تغذیهای جوجههای گوشتی و با استفاده از مواد اولیه با کیفیت فرموله شدند. در طول آزمایش، پارامترهای عملکردی شامل افزایش وزن روزانه، مصرف خوراک و ضریب تبدیل غذایی بهصورت هفتگی اندازهگیری و محاسبه شدند. در پایان دوره، نمونهبرداری از بخشهای مختلف روده (دوازدهه، ژژنوم و ایلئوم) برای بررسی ویژگیهای ریختشناسی شامل طول و عرض پرزها، عمق کریپتها و نسبت ارتفاع پرز به عمق کریپت انجام شد. همچنین، برای ارزیابی پاسخ ایمنی، تیتر آنتیبادی علیه آنتیژنهای رایج در جوجهها اندازهگیری شد. تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزارهای آماری مناسب و آزمونهای مقایسهای انجام گرفت.
یافتهها: در دوره آغازین، گروه دریافت کننده 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی بالاترین افزایش وزن را داشت و کمترین افزایش وزن مربوط به گروه دریافت کننده 2 درصد مخلوط گیاهان دارویی بود. در دوره آغازین، ضریب تبدیل تیمار 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بهترین ضریب تبدیل خوراک بود. در دوره رشد، تیمار حاوی 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بهترین ضریب تبدیل و تیمار حاوی 2 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بدترین ضریب تبدیل خوراک بودند. تیمار حاوی 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بالاترین طول دئودنوم بود و کمترین طول دئودنوم برای تیمار شاهد ثبت شد. در مقابل، عمق کریپت دارای تفاوت معنیدار بود. تیمار حاوی 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی بیشترین عمق کریپت دئودنوم و تیمار با 2 درصد مخلوط گیاهان دارویی کمترین عمق کریپت دئودنوم را داشتند. تیمار حاوی 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بیشترین عرض ژژنوم و تیمار شاهد دارای کمترین عرض ژژنوم بودند. بیشترین و کمترین عمق کریپت ژژنوم به ترتیب مربوط به تیمار دریافت کننده 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی و تیمار شاهد بودند. تیمار حاوی 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بالاترین مقادیر طول، عرض و عمق کریپت ایلئوم بود.
نتیجهگیری: یافتههای این مطالعه بهوضوح نشان میدهند که استفاده بهینه از گیاهان دارویی میتواند جایگزین مناسبی برای آنتیبیوتیکهای محرک رشد باشد. غلظت ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی مورد مطالعه با بهبود شاخصهای رشد، ارتقای سلامت و یکپارچگی ساختمان روده و تقویت سیستم ایمنی، بهترین نتایج را به دنبال داشت. با این حال، توجه به دوز مصرفی از اهمیت ویژهای برخوردار است، چرا که طبق نتایج حاضر، غلظتهای بالاتر ممکن است اثرات معکوس داشته باشند.
مقدمه و هدف: در صنعت پرورش طیور گوشتی، دستیابی به حداکثر عملکرد رشد و سلامت گله، همواره یک چالش اصلی است. در گذشته، استفاده از آنتی بیوتیک های محرک رشد به عنوان یک راهکار رایج برای بهبود عملکرد و کنترل بیماری ها به کار می رفت. اما با ممنوعیت استفاده از این آنتی بیوتیک ها به دلیل ایجاد مقاومت های باکتریایی و باقی مانده های مضر در محصولات دامی، نیاز فوری به یافتن جایگزین های طبیعی و ایمن احساس می شود. گیاهان دارویی به دلیل دارا بودن ترکیبات فعال زیستی (مانند فلاونوئیدها، ترپنوئیدها و ترکیبات فنلی) با خواص آنتی اکسیدانی، ضد التهابی و ضد میکروبی، پتانسیل بالایی به عنوان محرک رشد طبیعی دارند. دستگاه گوارش طیور به عنوان یکی از مهمترین سیستمهای بدن، نقش محوری در جذب مواد مغذی و رشد سریع جوجهها ایفا میکند. تحقیقات نشان دادهاند که توسعه و تکامل این دستگاه در روزهای اولیه زندگی، تأثیر مستقیم و معناداری بر عملکرد نهایی پرنده دارد. در سالهای اخیر، استفاده از افزودنیهای غذایی در جیره طیور با هدف بهبود فرآیندهای هضم و جذب، افزایش بازدهی رشد و تقویت سیستم ایمنی گسترش یافته است. آنتیبیوتیکها به عنوان محرکهای رشد، سالها در این صنعت مورد استفاده قرار گرفتهاند، اما چالشهای ناشی از مصرف طولانی مدت آن ها از جمله مقاومت میکروبی، باقیمانده دارویی در محصولات و تهدید سلامت عمومی، ضرورت یافتن جایگزینهای مناسب را دوچندان کرده است. این پژوهش با هدف بررسی اثرات سطوح مختلف مخلوط گیاهان دارویی سرخارگل (اکیناسه)، مریمگلی، مرزه و رزماری بر شاخصهای عملکردی، ریختشناسی روده و پاسخ ایمنی جوجههای گوشتی طراحی و اجرا شد.
مواد و روشها: این مطالعه تجربی با استفاده از ۳۰۰ قطعه جوجه یکروزه گوشتی نژاد راس ۳۰۸ در قالب یک طرح کاملاً تصادفی انجام شد. جوجهها پس از سازگاری با محیط، به پنج تیمار آزمایشی شامل تیمار 1)گروه شاهد (بدون دریافت عصاره گیاهی)، تیمار 2) گروه دریافت کننده 0/5 درصد مخلوط گیاهان دارویی، تیمار 3) گروه دریافت کننده 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی، تیمار 4) گروه دریافت کننده 1/5 درصد مخلوط گیاهان دارویی، و تیمار 5) گروه دریافت کننده 2 درصد مخلوط گیاهان دارویی تقسیم شدند. مخلوط گیاهان دارویی به صورت حل شده در آب آشامیدنی در اختیار جوجه ها قرار گرفت. دوره پرورش ۴۲ روزه در شرایط استاندارد دما، رطوبت و تهویه انجام شد. جیرههای غذایی براساس نیازهای تغذیهای جوجههای گوشتی و با استفاده از مواد اولیه با کیفیت فرموله شدند. در طول آزمایش، پارامترهای عملکردی شامل افزایش وزن روزانه، مصرف خوراک و ضریب تبدیل غذایی بهصورت هفتگی اندازهگیری و محاسبه شدند. در پایان دوره، نمونهبرداری از بخشهای مختلف روده (دوازدهه، ژژنوم و ایلئوم) برای بررسی ویژگیهای ریختشناسی شامل طول و عرض پرزها، عمق کریپتها و نسبت ارتفاع پرز به عمق کریپت انجام شد. همچنین، برای ارزیابی پاسخ ایمنی، تیتر آنتیبادی علیه آنتیژنهای رایج در جوجهها اندازهگیری شد. تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزارهای آماری مناسب و آزمونهای مقایسهای انجام گرفت.
یافتهها: در دوره آغازین، گروه دریافت کننده 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی بالاترین افزایش وزن را داشت و کمترین افزایش وزن مربوط به گروه دریافت کننده 2 درصد مخلوط گیاهان دارویی بود. در دوره آغازین، ضریب تبدیل تیمار 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بهترین ضریب تبدیل خوراک بود. در دوره رشد، تیمار حاوی 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بهترین ضریب تبدیل و تیمار حاوی 2 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بدترین ضریب تبدیل خوراک بودند. تیمار حاوی 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بالاترین طول دئودنوم بود و کمترین طول دئودنوم برای تیمار شاهد ثبت شد. در مقابل، عمق کریپت دارای تفاوت معنیدار بود. تیمار حاوی 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی بیشترین عمق کریپت دئودنوم و تیمار با 2 درصد مخلوط گیاهان دارویی کمترین عمق کریپت دئودنوم را داشتند. تیمار حاوی 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بیشترین عرض ژژنوم و تیمار شاهد دارای کمترین عرض ژژنوم بودند. بیشترین و کمترین عمق کریپت ژژنوم به ترتیب مربوط به تیمار دریافت کننده 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی و تیمار شاهد بودند. تیمار حاوی 1 درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بالاترین مقادیر طول، عرض و عمق کریپت ایلئوم بود.
نتیجهگیری: یافتههای این مطالعه بهوضوح نشان میدهند که استفاده بهینه از گیاهان دارویی میتواند جایگزین مناسبی برای آنتیبیوتیکهای محرک رشد باشد. غلظت ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی مورد مطالعه با بهبود شاخصهای رشد، ارتقای سلامت و یکپارچگی ساختمان روده و تقویت سیستم ایمنی، بهترین نتایج را به دنبال داشت. با این حال، توجه به دوز مصرفی از اهمیت ویژهای برخوردار است، چرا که طبق نتایج حاضر، غلظتهای بالاتر ممکن است اثرات معکوس داشته باشند.
فهرست منابع
1. Abdelli, N., Solà-Oriol, D., & Pérez, J. F. (2021). Phytogenic feed additives in poultry: achievements, prospective and challenges. Animals, 11(12), 3471.
https://doi.org/10.3390/ani11123471 [DOI:10.3390/ani11123471.]
2. Brenes, A., & Roura, E. (2010). Essential oils in poultry nutrition: Main effects and modes of action. Animal feed science and technology, 158(1-2), 1-14.10.1016/j.anifeedsci.2010.03.007. [DOI:10.1016/j.anifeedsci.2010.03.007]
3. Cera, K. R., Mahan, D. C., Cross, R. F., Reinhart, G. A., & Whitmoyer, R. E. (1988). Effect of age, weaning and postweaning diet on small intestinal growth and jejunal morphology in young swine. Journal of animal science, 66(2), 574-584. [DOI:10.2527/jas1988.662574x]
4. Chashnidel, Y., & Movagharnezhad, M. (2025). The Effect of Different Levels of CLA and Omega-3 Supplements Along with Essential Oils of Fennel, Peppermint, and Eucalyptus Medicinal Plants on Production Performance, Blood Parameters, and Reproductive Performance Activity in Laying Hens of the Lehman Breed. Research On Animal Production, 16(1), 38-52. http://dx.doi.org/16.61186/rap.16.1.38 [DOI:10.61882/rap.16.1.38]
5. Demir, E., Sarica, Ş., Özcan, M. A., & Sui Mez, M. (2003). The use of natural feed additives as alternatives for an antibiotic growth promoter in broiler diets. British poultry science, 44(S1), 44-45. [DOI:10.1080/713655288]
6. Deyoe, C. W., Davies, R. E., Krishnan, R., Khaund, R., & Couch, J. R. (1962). Studies on the taste preference of the chick. Poultry Science, 41(3), 781-784. [DOI:10.3382/ps.0410781]
7. Othman, H., Hafsan, H., Mohammed, F., Ahmed Hamza, T., Kadhim, M. M., Aravindhan, S., ... & Fakri Mustafa, Y. (2023). Effect of Licorice Essential Oil (Glycyrrhizaglabraglabra) on Performance and Some Biochemical Parameters of Broiler Chickens. Archives of Razi Institute, 78(1), 95. [DOI:10.22092/ARI.2022.359522.2442]
8. Feng, T., Hu, Z., Tong, Y., Yao, L., Zhuang, H., Zhu, X., ... & Lu, J. (2020). Preparation and evaluation of mushroom (Lentinus edodes) and mealworm (Tenebrio molitor) as dog food attractant. Heliyon, 6(10). [DOI:10.1016/j.heliyon.2020.e05302]
9. Gholamrezaei, A., Arabic, A., & Heidari, R. (2022). Moringa oleifera leaf extract ameliorates acetic acid-induced ulcerative colitis in rats: Modulation of Nrf2/HO-1 and TLR4/NF-κB signaling pathways. Journal of Ethnopharmacology, 292, [115215].
10. Ibrir, F., Greathead, H. M. R., & Forbes, J. M. (2001). The effect of thymol/carvacrol treatments on the performance of broiler chickens infected with Eimeria acervulina. In Proceedings of AFAC Workshop 'Alternatives to Feed Antibiotics and Anticoccidials in the Pig and Poultry Meat Production (pp. 1-2).
11. Jang, I. S., Ko, Y. H., Kang, S. Y., & Lee, C. Y. (2007). Effect of a commercial essential oil on growth performance, digestive enzyme activity and intestinal microflora population in broiler chickens. Animal Feed Science and Technology, 134(3-4), 304-315. [DOI:10.1016/j.anifeedsci.2006.06.009]
12. Lee, D. N., Lyu, S. R., Wang, R. C., Weng, C. F., & Chen, B. J. (2011). Exhibit differential functions of various antibiotic growth promoters in broiler growth, immune response and gastrointestinal physiology. International Journal of Poultry Science, 10(3), 216-220. [DOI:10.3923/ijps.2011.216.220]
13. Hashem, M. A., Neamat-Allah, A. N., Hammza, H. E., & Abou-Elnaga, H. M. (2020). Impact of dietary supplementation with Echinacea purpurea on growth performance, immunological, biochemical, and pathological findings in broiler chickens infected by pathogenic E. coli. Tropical animal health and production, 52(4), 1599-1607. [DOI:10.1007/s11250-019-02162-z]
14. Hernandez, F., Madrid, J., Garcia, V., Orengo, J., & Megias, M. D. (2004). Influence of two plant extracts on broilers performance, digestibility, and digestive organ size. Poultry science, 83(2), 169-174. [DOI:10.1093/ps/83.2.169]
15. Madkour, M., Aboelenin, M. M., Habashy, W. S., Matter, I. A., Shourrap, M., Hemida, M. A., ... & Aboelazab, O. (2024). Effects of oregano and/or rosemary extracts on growth performance, digestive enzyme activities, cecal bacteria, tight junction proteins, and antioxidants-related genes in heat-stressed broiler chickens. Poultry science, 103(9), 103996. [DOI:10.1016/j.psj.2024.103996]
16. Mohtashami, B., Khalilvandi‑Behroozyar, H., & Mansourikhah, H. (2024). The Effects of Different Levels of Garlicon-Essential Oil on Feed Intake, Body Weight, and Health Scores of Holstein Dairy Calves. Research On Animal Production, 15(4), 48-56. http://dx.doi.org/10.61186/rap.15.4.48 (In Persian) [DOI:10.61186/rap.15.4.48]
17. Montagne, L., Pluske, J. R., & Hampson, D. J. (2003). A review of interactions between dietary fibre and the intestinal mucosa, and their consequences on digestive health in young non-ruminant animals. Animal feed science and technology, 108(1-4), 95-117. [DOI:10.1016/S0377-8401(03)00163-9]
18. Norouzi, B., Qotbi, A. A. A., Seidavi, A., Schiavone, A., & Marín, A. L. M. (2015). Effect of different dietary levels of rosemary (Rosmarinus officinalis) and yarrow (Achillea millefolium) on the growth performance, carcass traits and ileal micro-biota of broilers. Italian Journal of Animal Science, 14(3), 3930. [DOI:10.4081/ijas.2015.3930]
19. Patterson, J. A., & Burkholder, K. M. (2003). Application of prebiotics and probiotics in poultry production. Poultry science, 82(4), 627-631. [DOI:10.1093/ps/82.4.627]
20. Platel, K., & Srinivasan, K. (2004). Digestive stimulant action of spices: a myth or reality?. Indian Journal of medical research, 119(5), 167.
21. Shah, S. A., Sander, S., White, C. M., Rinaldi, M., & Coleman, C. I. (2007). Evaluation of echinacea for the prevention and treatment of the common cold: a meta-analysis. The Lancet infectious diseases, 7(7), 473-480. [DOI:10.1016/S1473-3099(07)70160-3]
22. Shen, C., Li, S., Cai, Z., Man, R., & Wang, X. (2020). Effect of Echinacea purpurea extract given in drinking water on performance, slaughter variables, and meat quality of broilers. ES Food & Agroforestry, 2, 42-49. [DOI:10.30919/esfaf1119]
23. Rasouli, B., Movahhedkhah, S., Seidavi, A., Haq, Q. M. I., Kadim, I., Laudadio, V., ... & Tufarelli, V. (2020). Effect of sage (Salvia officinalis L.) aqueous leaf extract on performance, blood constituents, immunity response and ileal microflora of broiler chickens. Agroforestry Systems, 94(4), 1179-1187. [DOI:10.1007/s10457-019-00401-8]
24. Rafeeq, M., Bilal, R. M., Batool, F., Yameen, K., Farag, M. R., Madkour, M., ... & Alagawany, M. (2023). Application of herbs and their derivatives in broiler chickens: a review. World's Poultry Science Journal, 79(1), 95-117. [DOI:10.1080/00439339.2022.2151395]
25. Roostaei-Ali Mehr, M., Azizi, H., & Haghighian Roudsari, M. (2015). The effect of Summer Savary (Satureja hortensis) essence on performance and intestinal microflora of broilers. Research Journal of Livestock Science, 28(108), 3-12. [DOI:10.22092/asj.2015.103706 [In Persian].]
26. Rostami, H., Seidavi, A., Dadashbeiki, M., Asadpour, Y., Simões, J., Shah, A. A., ... & Tufarelli, V. (2018). Supplementing dietary rosemary (Rosmarinus officinalis L.) powder and vitamin E in broiler chickens: evaluation of humoral immune response, lymphoid organs, and blood proteins. Environmental Science and Pollution Research, 25(9), 8836-8842. [DOI:10.1007/s11356-018-1209-x]
27. Thomke, S., & Elwinger, K. (1998). Growth promotants in feeding pigs and poultry. II. Mode of action of antibiotic growth promotants. [DOI:10.1051/animres:19980301]
28. Wang, P., Wei, Q., Zhang, C., Pan, H., Li, J., Ji, P., ... & An, Q. (2024). Effect of rosemary on growth performance, meat quality, fatty acid content, intestinal flora, and antioxidant capacity of broilers. Animals, 14(17), 2480. [DOI:10.3390/ani14172480]
29. Wegmann, T. G., & Smithies, O. (1966). A simple hemagglutination system requiring small amounts of red cells and antibodies. Transfusion, 6(1), 67-73. [DOI:10.1111/j.1537-2995.1966.tb04696.x]
30. Zhai, L., Li, Y., Wang, W., & Hu, S. (2011). Enhancement of humoral immune responses to inactivated Newcastle disease and avian influenza vaccines by oral administration of ginseng stem-and-leaf saponins in chickens. Poultry science, 90(9), 1955-1959. [DOI:10.3382/ps.2011-01433]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
