مقدمه و هدف: در سالهای اخیر، افزایش جمعیت و نیاز روزافزون به منابع غذایی، تولید پروتئین حیوانی و توسعه صنعت طیور را به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل کرده است. با وجود آنکه استفاده غیر درمانی از آنتیبیوتیکهای محرک رشد موجب بهبود عملکرد تولیدی میشود، نگرانیهای جدی در زمینه ایجاد مقاومتهای باکتریایی و انتقال بقایای دارویی به انسان و محیط زیست مطرح شده است. حذف تدریجی این آنتیبیوتیکها از جیره حیوانات کاهش عملکرد را به دنبال داشته، اما پژوهشگران در جستجوی جایگزینهای طبیعی نظیر اسانسهای گیاهی، اسیدهای آلی، پروبیوتیکها و آنزیمها هستند. گیاهان دارویی به دلیل داشتن ترکیبات ضدمیکروبی قادرند فرآیند هضم و جذب، میزان مصرف خوراک و ایمنی طیور را ارتقا دهند و نگرانیهای انسانی را کاهش بخشند. همچنین مطالعات مختلف نشان دادهاند که افزودنیهای گیاهی در جیره طیور اثرات مثبتی بر رشد و جمعیت میکروبی روده دارند. بر این اساس، هدف مطالعه حاضر بررسی سطوح مختلف پروتئین جیره غذایی همراه با استفاده از افزودنی گیاهی (O. X. Plant) بر عملکرد رشد و فلور میکروبی روده در جوجههای بلدرچین ژاپنی بود. مواد و روشها:در این پژوهش، تعداد 640 قطعه بلدرچین ژاپنی در قالب یک طرح کاملاً تصادفی و بهصورت آزمایش فاکتوریل مورد استفاده قرار گرفت. آزمایش شامل 8 تیمار با 4 تکرار و 20 پرنده در هر تکرار بود. تیمارهای آزمایشی عبارت بودند از:1-سطح 21 درصد پروتئین بدون افزودنی 2- سطح 21 درصد پروتئین + 100 میلیگرم افزودنی در کیلوگرم خوراک 3- سطح 22 درصد پروتئین بدون افزودنی 4- سطح 22 درصد پروتئین + 100 میلیگرم افزودنی در کیلوگرم خوراک 5-سطح 23 درصد پروتئین بدون افزودنی 6- سطح 23 درصد پروتئین + 100 میلیگرم افزودنی در کیلوگرم خوراک 7-سطح 24 درصد پروتئین بدون افزودنی 8- سطح 24 درصد پروتئین + 100 میلیگرم افزودنی در کیلوگرم خوراک بودند. جیرهها طبق توصیه 1994،NRC فرموله شدند. افزودنی گیاهی مورد استفاده ترکیبی از اسانسهای ریزپوشانیشده مرزه، پونه کوهی، آویشن، فلفل قرمز و سیر بود که طبق دستور شرکت دانشبنیان فناوری نوین به میزان 100 گرم در هر تن خوراک اضافه گردید. بلدرچینها یکروزه خریداری شده و تا روز 12 از جیره استاندارد استفاده میکردند. آزمایش از روز دوازدهم آغاز شد زیرا جوجهها پس از عبور از مرحله حساس اولیه، از نظر رشد و پایداری دستگاه گوارش آماده دریافت تیمارهای تغذیهای بودند.برای بررسی صفات لاشه و فلور میکروبی روده، در پایان آزمایش از هر تکرار دو پرنده انتخاب و کشتار شدند. بخشهای مختلف لاشه شامل وزن لاشه بدون احشاء، وزن نسبی سینه، کبد، سنگدان، پانکراس و ران اندازهگیری شد. وزنکشی در ابتدای هر هفته و پایان آن انجام گرفت و میزان خوراک مصرفی نیز بهصورت هفتگی ثبت گردیدپس از کشتار و باز کردن حفره شکمی، حدود دو سانتیمتر از محتوای بخش میانی ایلئوم جمعآوری و در میکروتیوبها منتقل شد تا جمعیت باکتریهای اشرشیاکلی و لاکتوباسیلوس بررسی شود. برای شمارش اشرشیاکلی از محیط کشت EMB agar و برای شمارش لاکتوباسیلوس از محیط کشت MRS agar استفاده گردید. این آزمایش بر پایه طرح کاملاً تصادفی با آرایش فاکتوریل 4×2 شامل دو سطح افزودنی (با و بدون افزودنی گیاهی) و چهار سطح پروتئین (21، 22، 23 و 24 درصد) اجرا شد. مقایسه میانگینها با آزمون توکی–کرامر در سطح خطای 05/0انجام گرفت و دادهها با نرمافزار SAS ویرایش 4/9انجام شد. یافتهها:سطوح مختلف پروتئین و افزودنی گیاهی، چه بهصورت مستقل و چه در ترکیب با یکدیگر، تأثیر معنیداری بر میزان خوراک مصرفی در کل دوره و همچنین در هفتههای مختلف نشان ندادند (05/0<P). ضریب تبدیل غذایی نیز در طول دوره تفاوت قابل توجهی نداشت؛ با این حال، نتایج تحلیل هفتگی بیانگر آن بود که در هفته نخست، تیمار حاوی 21 درصد پروتئین بدون افزودنی بالاترین ضریب تبدیل غذایی و تیمار با 22 درصد پروتئین بدون افزودنی پایینترین ضریب تبدیل را ارائه کرد(05/0>P). با این حال، اثرات متقابل پروتئین و افزودنی گیاهی اختلاف قابل توجهی میان تیمارها ایجاد کرد؛ بهگونهای که تیمار با 23 درصد پروتئین بدون افزودنی کمترین ضریب تبدیل غذایی را داشت(05/0>P). در هفته سوم و چهارم آزمایش استفاده از سطوح مختلف پروتئین و افزودنی گیاهی اثر معنیداری بر ضریب تبدیل غذایی نشان ندادند(05/0<P).در هفته نخست، تیمار با سطح پروتئین 22 درصد بیشترین میزان افزایش وزن روزانه را نشان داد (05/0>P). در هفته دوم، بین سطوح مختلف پروتئین و افزودنی از نظر افزایش وزن روزانه تفاوت آماری قابل توجهی مشاهده نشد (05/0<P). هرچند تیمار حاوی 21 درصد پروتئین بدون افزودنی کمترین میزان افزایش وزن را نسبت به سایر تیمارها داشت (05/0>P). در هفتههای سوم و چهارم، تیمارهای آزمایشی اثر معنیداری بر افزایش وزن روزانه نشان ندادند (05/0<P). در بررسی اثرات متقابل سطوح مختلف پروتئین + افزودنی گیاهی، تیمار حاوی 22 درصد پروتئین فاقد افزودنی گیاهی، بهطور معنیداری بیشترین، و تیمار حاوی 21 درصد پروتئین فاقد افزودنی گیاهی، کمترین وزن بدن را نشان دادند (05/0>P). در هفته چهارم و همچنین در کل دوره آزمایش، وزن بدن در پایان هر هفته و میانگین افزایش وزن روزانه بین تیمارهای مختلف اختلاف آماری معنیداری نداشت (05/0<P). استفاده از سطوح مختلف پروتئین و افزودنی گیاهی و اثرات متقابل آنها اثر معنیداری بر خصوصیات لاشه بلدرچینها نداشت(05/0<P). استفاده از افزودنیهای گیاهی موجب افزایش معنیدار وزن سنگدان گردید (05/0>P). سطوح مختلف پروتئین اثر معنیداری بر شمار لاکتوباسیلوس و اشرشیاکولی نداشت(05/0<P). استفاده از افزودنی گیاهی باعث افزایش معنیدار شمار لاکتوباسیلوس و کاهش معنیدار شمار اشرشیاکولی شد(05/0>P). نتیجه گیری کلی: به طور کلی نتایج این تحقیق نشان داد که تنظیم سطح پروتئین در جیره غذایی نقش مهمی در بهبود رشد و افزایش وزن بلدرچینها دارد. در مقابل، افزودنیهای گیاهی بیشتر بر کیفیت فلور میکروبی روده اثر گذاشتند و تغییر قابل توجهی در اندامهای داخلی ایجاد نکردند. بنابراین، استفاده همزمان از سطح مناسب پروتئین همراه با افزودنیهای گیاهی میتواند رویکردی مؤثر برای ارتقای عملکرد پرنده باشد؛ رویکردی که با افزایش کارایی رشد و بهبود سلامت دستگاه گوارش، به تولید پایدارتر و سالمتر کمک میکند.