1- گروه مهندسی کشاورزی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
چکیده: (332 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: افزایش نگرانی نسبت به مقاومت های ضدمیکروبی و تبعات استفاده بلند مدت از آنتیبیوتیک ها در صنعت طیور، توجه را به جایگزین های طبیعی و ایمن جلب کرده است. دو راهکار پر کاربرد در این زمینه، افزودنی های گیاهی سرشار از ترکیبات زیست فعال و پروبیوتیک ها هستند که می توانند با بهبود تعادل میکروبی روده، تقویت وضعیت اکسیداتیو و ارتقای کارایی گوارش، سلامت و بازده تولید را ارتقا دهند. گیاه خرفه (Portulaca oleracea) بهسبب دارا بودن اسید های چرب غیر اشباع امگا-۳، فلاونوئید ها و پلیفنول ها، ویتامین ها و املاح، خواص آنتی اکسیدانی، ضد التهابی و ضد میکروبی دارد. از سوی دیگر، مخمر saccharomyces cerevisiae به عنوان مخمر شناخته شده با توانایی بهبود تعادل میکروفلور، افزایش هضم و جذب و تحریک ایمنی مخاطی مطرح است. بلدرچین ژاپنی (Coturnix japonica) به دلیل رشد سریع و ضریب تبدیل مناسب، مدل مناسبی برای ارزیابی اثرات تغذیه ای این ترکیبات به شمار میرود. هدف پژوهش حاضر، بررسی اثر سطوح مختلف پودر بذر خرفه و مخمر S. cerevisiae بر عملکرد تولیدی،کیفیت تخم، ویژگی های لاشه، pH دستگاه گوارش، جمعیت میکروبی روده، فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانی و شاخص های بیوشیمیایی خون و ریخت شناسی روده در بلدرچین بود.
مواد و روش ها: آزمایش بهصورت طرح کاملاً تصادفی با چهار تیمار و پنج تکرار اجرا شد؛ هر تکرار شامل ۱۰ قطعه بلدرچین ژاپنی نر و ماده همسن بود. تیمار ها عبارت بودند از ۱) جیره پایه (شاهد)، ۲( جیره پایه + ۱ درصد پودر بذر خرفه، ۳) جیره پایه + ۲ درصد پودر بذر خرفه، و ۴) جیره پایه + 0/5 درصد مخمر .S. cerevisiae جیرهها مطابق توصیههای NRC (1994) بهصورت ایزوکالریک و ایزونیتروژن فرموله شدند. دوره پرورشی ۴۲ روز بود. در پایان دوره، شاخص های عملکردی شامل وزن نهایی، افزایش وزن روزانه، و مصرف خوراک ثبت شدند و ضریب تبدیل غذایی محاسبه شد. برای ارزیابی اجزای لاشه، پس از کشتار، درصد لاشه، کبد، قلب، چربی بطنی و سنگدان در دو پرنده از هر تکرار اندازهگیری شدند. نمونه برداری از محتویات روده برای شمارش Escherichia coli و Lactobacillus spp. انجام گرفت و pH محتوای روده با pH متر دیجیتال اندازهگیری شد. وضعیت اکسیداتیو و بیوشیمی خون با سنجش مالون دی آلدئید، فعالیت سوپراکسید دیسموتاز و گلوتاتیون پراکسیداز، و نیز کلسترول تام، تریگلیسرید، HDL، LDL و آنزیم های کبدی ارزیابی شد. برای بررسی ریخت شناسی، مقاطع بافتی دوازدهه و ایلئوم رنگ آمیزی شده با هماتوکسیلین–ائوزین تهیه و ارتفاع پرز، عمق کریپت و نسبت پرز به کریپت اندازه گیری گردیدند. دادهها با نرمافزار SAS و آزمون دانکن در سطح ۵ درصد مقایسه شدند.
یافته ها: افزودن ۲ درصد پودر بذر خرفه، کاهش معنی دار شمارش ای. کولای را تا حدود ۱۶۰۰ واحد و افزایش چشمگیر لاکتوباسیلوس ها را تا حدود ۲۳۵۰۰ واحد نسبت به شاهد رقم زد. تیمار حاوی مخمر S. cerevisiae نیز کاهش قابل توجه ای. کولای و افزایش لاکتوباسیلوس ها را نشان داد، هر چند که شدت اثر آن از تیمار ۲ درصد خرفه کمتر بود. ارزیابی اجزای لاشه نشان داد که افزودن خرفه و مخمر بر درصد لاشه و اغلب اندام ها اثر معنی داری نداشت؛ با اینحال، درصد کبد در تیمار ۲ درصد خرفه نسبت به شاهد به طور معنیدار کاهش یافت که میتواند منعکس کننده تعدیل بار چربی و بهبود وضعیت متابولیکی باشد. pH محتوای روده در تیمار های دریافت کننده خرفه و مخمر کاهش یافت و بیشترین افت pH در تیمار مخمر مشاهده شد؛ وضعیتی که به نفع استقرار باکتری های اسید دوست مانند لاکتوباسیلوس ها تلقی می شود. در سطح سیستمیک، تیمار ۲ درصد خرفه سبب کاهش مالون الدئید و افزایش فعالیت آنزیم های کبدی شد که بیانگر تقویت ظرفیت ضد اکسایشی و کاهش پر اکسیداسیون لیپیدی است. همین تیمار باعث بهبود پروفایل چربی خون شد؛ به گونه ای که کلسترول تام، تری گلیسرید و LDL کاهش و HDL افزایش یافت. در بررسی بافت شناسی، افزودن ۱ و ۲ درصد خرفه ارتفاع پرز و نسبت پرز به کریپت را در دوازدهه و ایلئوم افزایش و عمق کریپت را کاهش داد؛ شاخص هایی که معمولاً با افزایش سطح جذب و کارایی گوارش همبستگی دارند. مخمر نیز اثرات مثبتی بر این متغیرها داشت، اما تیمار حاوی 2 درصد خرفه افزایش معنی داری در این شاخص ها نسبت به مخمر ایجاد کرد. برآیند این نتایج نشان می دهد که هر دو افزودنی قادر به تعدیل محیط روده و تقویت جمعیت های مفید هستند، ولی بذر خرفه در سطح ۲ درصد هم زمان بهبود های میکروبی، بافتی و بیوشیمیایی گسترده تری ایجاد کرد. همچنین، افزودن 2 درصد پودر بذر خرفه موجب بهبود معنی دار شاخص های کیفیت تخم شامل افزایش واحد هاو، افزایش ضخامت پوسته و بهبود شاخص زرده نسبت به تیمار شاهد شد، در حالیکه تیمار مخمر نیز بهبود نسبی ایجاد کرد اما معنیدار نبود. ترکیبات زیست فعال موجود در بذر خرفه—از امگا‑۳ تا فلاونوئید ها و پلیفنول ها میتوانند سازوکار اثرات مشاهده شده را توضیح دهند. اسید های چرب امگا‑۳ با تعدیل مسیر های التهابی و بهبود یکپارچگی غشا، همراه با ترکیبات فنلیِ پاک کننده رادیکال های آزاد، به کاهش استرس اکسیداتیو و حفاظت از اپیتلیوم روده کمک می کنند. در چنین بستری، کاهش pH و افزایش اسیدهای آلی تولیدیِ میکروفلور مفید، رقابت را به زیان پاتوژن هایی مانند ای. کولای تغییر می دهند و جذب مواد مغذی را تسهیل می کنند.S. cerevisiae نیز با تولید متابولیتهای مفید و بهبود فعالیت آنزیمی روده، پایداری اکوسیستم میکروبی را تقویت می کند؛ هرچند که در این مطالعه دامنه اثر آن نسبت به ۲ درصد خرفه محدودتر بود.
نتیجه گیری: نتایج نشان می دهند که استفاده از پودر بذر خرفه، بهویژه در سطح ۲ درصد، با بهبود تعادل میکروفلور مفید، کاهش ای. کولای، افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانی، کاهش پراکسیداسیون لیپیدی، اصلاح پروفایل لیپیدی خون و بهینه سازی معماری پرزهای روده، وضعیت گوارشی و سلامت عمومی بلدرچین ژاپنی را ارتقا می دهد. مخمر S. cerevisiae نیز در بهبود فلور روده و کاهش pH مؤثر بود، اما در برخی شاخص ها از جمله شاخصهای بافت شناسی و بیوشیمیایی از تیمار ۲ درصد خرفه عقب تر ماند. بنابر این، بذر خرفه می تواند بهعنوان افزودنی خوراکی گیاهی کارآمد برای بهبود سلامت و کارایی پرورشی بلدرچین ها پیشنهاد شود و در کاهش وابستگی به آنتیبیوتیک ها نقش داشته باشد. پیشنهاد می شود که در پژوهش های آینده، بررسی سطوح بالاتر یا ترکیب هم زمان بذر خرفه با مخمر ها و نیز پایش طولانی مدت شاخص های تولیدی و ایمنی مدنظر قرار گیرد تا دامنه دوز–پاسخ و پایداری اثرات روشن تر شود.
مقدمه و هدف: افزایش نگرانی نسبت به مقاومت های ضدمیکروبی و تبعات استفاده بلند مدت از آنتیبیوتیک ها در صنعت طیور، توجه را به جایگزین های طبیعی و ایمن جلب کرده است. دو راهکار پر کاربرد در این زمینه، افزودنی های گیاهی سرشار از ترکیبات زیست فعال و پروبیوتیک ها هستند که می توانند با بهبود تعادل میکروبی روده، تقویت وضعیت اکسیداتیو و ارتقای کارایی گوارش، سلامت و بازده تولید را ارتقا دهند. گیاه خرفه (Portulaca oleracea) بهسبب دارا بودن اسید های چرب غیر اشباع امگا-۳، فلاونوئید ها و پلیفنول ها، ویتامین ها و املاح، خواص آنتی اکسیدانی، ضد التهابی و ضد میکروبی دارد. از سوی دیگر، مخمر saccharomyces cerevisiae به عنوان مخمر شناخته شده با توانایی بهبود تعادل میکروفلور، افزایش هضم و جذب و تحریک ایمنی مخاطی مطرح است. بلدرچین ژاپنی (Coturnix japonica) به دلیل رشد سریع و ضریب تبدیل مناسب، مدل مناسبی برای ارزیابی اثرات تغذیه ای این ترکیبات به شمار میرود. هدف پژوهش حاضر، بررسی اثر سطوح مختلف پودر بذر خرفه و مخمر S. cerevisiae بر عملکرد تولیدی،کیفیت تخم، ویژگی های لاشه، pH دستگاه گوارش، جمعیت میکروبی روده، فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانی و شاخص های بیوشیمیایی خون و ریخت شناسی روده در بلدرچین بود.
مواد و روش ها: آزمایش بهصورت طرح کاملاً تصادفی با چهار تیمار و پنج تکرار اجرا شد؛ هر تکرار شامل ۱۰ قطعه بلدرچین ژاپنی نر و ماده همسن بود. تیمار ها عبارت بودند از ۱) جیره پایه (شاهد)، ۲( جیره پایه + ۱ درصد پودر بذر خرفه، ۳) جیره پایه + ۲ درصد پودر بذر خرفه، و ۴) جیره پایه + 0/5 درصد مخمر .S. cerevisiae جیرهها مطابق توصیههای NRC (1994) بهصورت ایزوکالریک و ایزونیتروژن فرموله شدند. دوره پرورشی ۴۲ روز بود. در پایان دوره، شاخص های عملکردی شامل وزن نهایی، افزایش وزن روزانه، و مصرف خوراک ثبت شدند و ضریب تبدیل غذایی محاسبه شد. برای ارزیابی اجزای لاشه، پس از کشتار، درصد لاشه، کبد، قلب، چربی بطنی و سنگدان در دو پرنده از هر تکرار اندازهگیری شدند. نمونه برداری از محتویات روده برای شمارش Escherichia coli و Lactobacillus spp. انجام گرفت و pH محتوای روده با pH متر دیجیتال اندازهگیری شد. وضعیت اکسیداتیو و بیوشیمی خون با سنجش مالون دی آلدئید، فعالیت سوپراکسید دیسموتاز و گلوتاتیون پراکسیداز، و نیز کلسترول تام، تریگلیسرید، HDL، LDL و آنزیم های کبدی ارزیابی شد. برای بررسی ریخت شناسی، مقاطع بافتی دوازدهه و ایلئوم رنگ آمیزی شده با هماتوکسیلین–ائوزین تهیه و ارتفاع پرز، عمق کریپت و نسبت پرز به کریپت اندازه گیری گردیدند. دادهها با نرمافزار SAS و آزمون دانکن در سطح ۵ درصد مقایسه شدند.
یافته ها: افزودن ۲ درصد پودر بذر خرفه، کاهش معنی دار شمارش ای. کولای را تا حدود ۱۶۰۰ واحد و افزایش چشمگیر لاکتوباسیلوس ها را تا حدود ۲۳۵۰۰ واحد نسبت به شاهد رقم زد. تیمار حاوی مخمر S. cerevisiae نیز کاهش قابل توجه ای. کولای و افزایش لاکتوباسیلوس ها را نشان داد، هر چند که شدت اثر آن از تیمار ۲ درصد خرفه کمتر بود. ارزیابی اجزای لاشه نشان داد که افزودن خرفه و مخمر بر درصد لاشه و اغلب اندام ها اثر معنی داری نداشت؛ با اینحال، درصد کبد در تیمار ۲ درصد خرفه نسبت به شاهد به طور معنیدار کاهش یافت که میتواند منعکس کننده تعدیل بار چربی و بهبود وضعیت متابولیکی باشد. pH محتوای روده در تیمار های دریافت کننده خرفه و مخمر کاهش یافت و بیشترین افت pH در تیمار مخمر مشاهده شد؛ وضعیتی که به نفع استقرار باکتری های اسید دوست مانند لاکتوباسیلوس ها تلقی می شود. در سطح سیستمیک، تیمار ۲ درصد خرفه سبب کاهش مالون الدئید و افزایش فعالیت آنزیم های کبدی شد که بیانگر تقویت ظرفیت ضد اکسایشی و کاهش پر اکسیداسیون لیپیدی است. همین تیمار باعث بهبود پروفایل چربی خون شد؛ به گونه ای که کلسترول تام، تری گلیسرید و LDL کاهش و HDL افزایش یافت. در بررسی بافت شناسی، افزودن ۱ و ۲ درصد خرفه ارتفاع پرز و نسبت پرز به کریپت را در دوازدهه و ایلئوم افزایش و عمق کریپت را کاهش داد؛ شاخص هایی که معمولاً با افزایش سطح جذب و کارایی گوارش همبستگی دارند. مخمر نیز اثرات مثبتی بر این متغیرها داشت، اما تیمار حاوی 2 درصد خرفه افزایش معنی داری در این شاخص ها نسبت به مخمر ایجاد کرد. برآیند این نتایج نشان می دهد که هر دو افزودنی قادر به تعدیل محیط روده و تقویت جمعیت های مفید هستند، ولی بذر خرفه در سطح ۲ درصد هم زمان بهبود های میکروبی، بافتی و بیوشیمیایی گسترده تری ایجاد کرد. همچنین، افزودن 2 درصد پودر بذر خرفه موجب بهبود معنی دار شاخص های کیفیت تخم شامل افزایش واحد هاو، افزایش ضخامت پوسته و بهبود شاخص زرده نسبت به تیمار شاهد شد، در حالیکه تیمار مخمر نیز بهبود نسبی ایجاد کرد اما معنیدار نبود. ترکیبات زیست فعال موجود در بذر خرفه—از امگا‑۳ تا فلاونوئید ها و پلیفنول ها میتوانند سازوکار اثرات مشاهده شده را توضیح دهند. اسید های چرب امگا‑۳ با تعدیل مسیر های التهابی و بهبود یکپارچگی غشا، همراه با ترکیبات فنلیِ پاک کننده رادیکال های آزاد، به کاهش استرس اکسیداتیو و حفاظت از اپیتلیوم روده کمک می کنند. در چنین بستری، کاهش pH و افزایش اسیدهای آلی تولیدیِ میکروفلور مفید، رقابت را به زیان پاتوژن هایی مانند ای. کولای تغییر می دهند و جذب مواد مغذی را تسهیل می کنند.S. cerevisiae نیز با تولید متابولیتهای مفید و بهبود فعالیت آنزیمی روده، پایداری اکوسیستم میکروبی را تقویت می کند؛ هرچند که در این مطالعه دامنه اثر آن نسبت به ۲ درصد خرفه محدودتر بود.
نتیجه گیری: نتایج نشان می دهند که استفاده از پودر بذر خرفه، بهویژه در سطح ۲ درصد، با بهبود تعادل میکروفلور مفید، کاهش ای. کولای، افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانی، کاهش پراکسیداسیون لیپیدی، اصلاح پروفایل لیپیدی خون و بهینه سازی معماری پرزهای روده، وضعیت گوارشی و سلامت عمومی بلدرچین ژاپنی را ارتقا می دهد. مخمر S. cerevisiae نیز در بهبود فلور روده و کاهش pH مؤثر بود، اما در برخی شاخص ها از جمله شاخصهای بافت شناسی و بیوشیمیایی از تیمار ۲ درصد خرفه عقب تر ماند. بنابر این، بذر خرفه می تواند بهعنوان افزودنی خوراکی گیاهی کارآمد برای بهبود سلامت و کارایی پرورشی بلدرچین ها پیشنهاد شود و در کاهش وابستگی به آنتیبیوتیک ها نقش داشته باشد. پیشنهاد می شود که در پژوهش های آینده، بررسی سطوح بالاتر یا ترکیب هم زمان بذر خرفه با مخمر ها و نیز پایش طولانی مدت شاخص های تولیدی و ایمنی مدنظر قرار گیرد تا دامنه دوز–پاسخ و پایداری اثرات روشن تر شود.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
