محمد اسدی1، مریم حاتمی*2، رضا کمالی3، حسین عمرانی4
1- گروه علوم دامی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران
2- گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
3- بخش تحقیقات علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی. گرگان
4- خش پژوهش های بیوتکنولوژی، موسسه تحقیقات علوم دامی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
2- گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
3- بخش تحقیقات علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی. گرگان
4- خش پژوهش های بیوتکنولوژی، موسسه تحقیقات علوم دامی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
چکیده: (22 مشاهده)
پیشینه: افزایش جمعیت و نیاز روزافزون به تأمین گوشت و شیر در ایران، منجربه توسعه در پرورش نشخوارکنندگان شده است. با اینحال، تولید نشخوارکنندگان به شدت به خوراک آنها وابسته است که عمدتاً به دلیل کاهش کمیت و کیفیت خوراک در اثر افزایش هزینهها در تمام طول سال محدود شده است که این موضوع هم بر عملکرد تولیدی حیوان تأثیر می‌گذارد. مشکل افزایش قیمت خوراک‌های مرسوم مورد استفاده در فرمولاسیون جیرۀ، جستجوی متخصصان علوم دامی را برای خوراک‌های جایگزین، غیررقابتی یا کمتر رقابتی، در دسترس و ارزان، ضروری می‌سازد. از آنجایی که پرهزینهترین بخش پرورش گوساله‌های شیرخوار مربوط به هزینه‌های خوراک است، انجام تحقیقات برای تعیین جیرۀ غذایی بهینه از نظر عملکردی و اقتصادی برای گوساله‌های شیرخوار به منظور بهبود دامپروری کشور ضروری است. با پیشرفت در فناوری و روش‌های جدید برای تبدیل و فرآوری مواد غذایی، بسیاری از منابع خوراک دام با منابع غذایی انسان، از جمله ذرت، گندم و جو، رقابتی شده‌اند. برای پرداختن به این موضوع، استفاده بهینه از ضایعات و فرآورده‌های جانبی کشاورزی به عنوان خوراک نشخوارکنندگان برای افزایش تولید دام بسیار مهم است. یکی از این فرآورده‌های جانبی کشاورزی، کنجالۀ جوانۀ ذرت (CGM)[1] است که طی استخراج جوانۀ ذرت از طریق فرآیندهای آسیاب خشک یا مرطوب برای روغن ذرت مورد نظر برای مصرف انسان تولید می‌شود. کنجالۀ جوانۀ ذرت معمولا خوشطعم بوده و سرشار از آمینواسیدهای بسیار قابل هضم است که میتواند به عنوان یک مادۀ پروتئینی و انرژی جایگزین، برای بسیاری از نیازهای نشخوارکنندگان استفاده شود. علاوه بر این، به دلیل وجود محتوای همیسلولز زیاد در کنجالۀ جوانۀ ذرت، این محصول قابلیت پلتسازی و ویژگی هیدراتاسیون مناسبی دارد. بنابراین، این تحقیق با هدف بررسی تأثیر جایگزینی کنجالۀ سویا (SBM)[2] با کنجالۀ جوانۀ ذرت در جیرۀ غذایی بر عملکرد، قابلیت هضم، وضعیت اسهال، فراسنجههای خونی و پارامترهای رشد اسکلتی گوساله‌های شیرخوار هلشتاین انجام شد.
مواد و روش‌ها: برای انجام این تحقیق از 18 رأس گوسالۀ مادۀ تازه متولد هلشتاین استفاده شد. پس از تولد، ناف گوسالهها با پوویدون آیوداین[3] ضدعفونی شد و وزن آنها ثبت شد. سپس به باکسهای جداگانه منتقل شدند. در ساعات اولیۀ زندگی، 10 درصد وزن بدن، آغوز با بطری به گوسالهها تغذیه شد. در سن هفت روزگی، گوسالهها به 3 تیمار با 6 تکرار تقسیم شدند. طول دورۀ آزمایش 60 روز بود. تیمارهای آزمایشی به شرح زیر بودند: تیمار اول (شاهد): تغذیه با جیرۀ استارتر بدون CGM، تیمار دوم: جایگزینی 5 درصد SBM با CGM، تیمار سوم: جایگزینی 10 درصد SBM با CGM. به منظور بررسـی فاکتورهای عملکردی، گوسالهها هر 15 روز یک بار وزنکشی شدند. همچنین، مقدار خوراک مصرفی و پسآخور نیز به صورت روزانه ثبت شد. برای ارزیابی شاخص رشد اسکلتی، پارامترهای مربوطه در روز 50 دوره، اندازهگیری شد. برای نمونههای مربوط به گوارشپذیری، ابتدا نمونههای خوراک، پسمانده و مدفوع جمعآوری شده هر دام در روزهای 56 تا 60 به مدت پنج روز جمعآوری شد و سپس نمونهها با یکدیگر مخلوط و یک نمونه 100 گرمی از هر کدام برای هر دام برداشته و در آون خشک در دمای 64 درجه سانتیگراد برای مدت 48 ساعت شدند. نمونهها به وسیلۀ آسیاب دارای غربال یک میلیمتری آسیاب شدند. ترکیب شیمیایی نمونههای خوراک، پسمانده و مدفوع برای الیاف نامحلول در شویندۀ اسیدی و الیاف نامحلول در شویندۀ خنثی با روش ونسوست با آلفا آمیلاز و بدون تیوسولفات تعیین شدند؛ همچنین پروتیین خام به وسیله دستگاه میکرو کجلدال و خاکستر خام به وسیلۀ کوره الکتریکی (مطابق استاندارد انجمن شیمیدانان تجزیه مورد تجزیه قرار گرفتند. برای ارزیابی اسکور مدفوع، جمعآوری مدفوع از طریق نمونه‌گیری مدفوع از مقعد انجام گرفت. نمرههای مدفوع بر اساس 1-سفت و با قوام، 2-نرم و شل، 3-شل و آبکی، 4-آبکی همراه با مقداری خون و 5-آبکی همراه با خون و موکوس تعیین شد. برای اندازهگیری متابولیتهای خونی، نمونه خون از رگ گردن گوسالهها در روز 60 گرفته شد. نمونههای خون به داخل لولههای حاوی EDTA (ضد انعقاد) منتقل شدند. برای تهیه پلاسما، نمونههای خون به مدت 1۰ دقیقه با سرعت rpm ۳0۰۰ سانتریفوژ شد و در نهایت، نمونههای پلاسما تا زمان آنالیز به فریزر با دمای 20- درجۀ سانتیگراد منتقل شدند. از نمونههای پلاسما برای تعیین غلظت کلسترول، تریگلیـسیرید، گلوکز، اوره، آلبومین، گلوبولین، توتال پروتئین و لیپوپروتئینها (LDL، HDL، VLDL)[4] با استفاده از کیتهای شـرکت پارس آزمون، به وسیله دسـتگاه اسـپکتروفتومتر استفاده شد
یافتهها: نتایج نشان داد که جایگزینی کنجالۀ سویا با کنجالۀ جوانۀ ذرت در جیرۀ غذایی گوساله‌های شیرخوار تأثیر معنی‌داری بر افزایش وزن بدن در روزهای ۱۵، ۳۰، ۴۵ و ۶۰ نداشت. علاوه براین، وزن کل بدن و افزایش وزن روزانه طی دوره آزمایش تحت تأثیر جایگزینی غذایی قرار نگرفت. مصرف خوراک هفتگی، مصرف ماده خشک روزانه و ضریب تبدیل غذایی نیز به دلیل افزودن کنجالۀ جوانۀ ذرت تغییر معنی‌داری نشان نداد. قابلیت هضم ظاهری مواد مغذی در جیره‌های آزمایشی نشان داد که قابلیت هضم مواد آلی، پروتئین خام و الیاف نامحلول در شوینده خنثی تحت تأثیر تغذیه با کنجالۀ جوانۀ ذرت قرار گرفت. تجزیه و تحلیل وضعیت اسهال تفاوت معنی‌داری را بین تیمارها نشان نداد. با اینحال، برخی از پارامترهای سرم خون نشان داد که غلظت تریگلیسیرید و اوره در گوساله‌های تغذیه شده با کنجالۀ جوانۀ ذرت در مقایسه با گروه کنترل به طور قابل توجهی بالاتر بود. با این وجود، جایگزینی کنجالۀ سویا با کنجالۀ جوانۀ ذرت بر پارامترهای رشد اسکلتی تأثیری نداشت.
نتیجه‌گیری: یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که کنجالۀ جوانۀ ذرت را می‌توان تا 5 درصد در جیرۀ گوساله‌های شیرخوار بدون به خطر انداختن عملکرد، مصرف خوراک، قابلیت هضم مواد مغذی، وضعیت اسهال یا پارامترهای رشد اسکلتی و سرم خون گنجاند. این محصول جانبی میتواند به طور مؤثر جایگزین کنجالۀ سویا در جیرۀ گوسالهها شود.
مواد و روش‌ها: برای انجام این تحقیق از 18 رأس گوسالۀ مادۀ تازه متولد هلشتاین استفاده شد. پس از تولد، ناف گوسالهها با پوویدون آیوداین[3] ضدعفونی شد و وزن آنها ثبت شد. سپس به باکسهای جداگانه منتقل شدند. در ساعات اولیۀ زندگی، 10 درصد وزن بدن، آغوز با بطری به گوسالهها تغذیه شد. در سن هفت روزگی، گوسالهها به 3 تیمار با 6 تکرار تقسیم شدند. طول دورۀ آزمایش 60 روز بود. تیمارهای آزمایشی به شرح زیر بودند: تیمار اول (شاهد): تغذیه با جیرۀ استارتر بدون CGM، تیمار دوم: جایگزینی 5 درصد SBM با CGM، تیمار سوم: جایگزینی 10 درصد SBM با CGM. به منظور بررسـی فاکتورهای عملکردی، گوسالهها هر 15 روز یک بار وزنکشی شدند. همچنین، مقدار خوراک مصرفی و پسآخور نیز به صورت روزانه ثبت شد. برای ارزیابی شاخص رشد اسکلتی، پارامترهای مربوطه در روز 50 دوره، اندازهگیری شد. برای نمونههای مربوط به گوارشپذیری، ابتدا نمونههای خوراک، پسمانده و مدفوع جمعآوری شده هر دام در روزهای 56 تا 60 به مدت پنج روز جمعآوری شد و سپس نمونهها با یکدیگر مخلوط و یک نمونه 100 گرمی از هر کدام برای هر دام برداشته و در آون خشک در دمای 64 درجه سانتیگراد برای مدت 48 ساعت شدند. نمونهها به وسیلۀ آسیاب دارای غربال یک میلیمتری آسیاب شدند. ترکیب شیمیایی نمونههای خوراک، پسمانده و مدفوع برای الیاف نامحلول در شویندۀ اسیدی و الیاف نامحلول در شویندۀ خنثی با روش ونسوست با آلفا آمیلاز و بدون تیوسولفات تعیین شدند؛ همچنین پروتیین خام به وسیله دستگاه میکرو کجلدال و خاکستر خام به وسیلۀ کوره الکتریکی (مطابق استاندارد انجمن شیمیدانان تجزیه مورد تجزیه قرار گرفتند. برای ارزیابی اسکور مدفوع، جمعآوری مدفوع از طریق نمونه‌گیری مدفوع از مقعد انجام گرفت. نمرههای مدفوع بر اساس 1-سفت و با قوام، 2-نرم و شل، 3-شل و آبکی، 4-آبکی همراه با مقداری خون و 5-آبکی همراه با خون و موکوس تعیین شد. برای اندازهگیری متابولیتهای خونی، نمونه خون از رگ گردن گوسالهها در روز 60 گرفته شد. نمونههای خون به داخل لولههای حاوی EDTA (ضد انعقاد) منتقل شدند. برای تهیه پلاسما، نمونههای خون به مدت 1۰ دقیقه با سرعت rpm ۳0۰۰ سانتریفوژ شد و در نهایت، نمونههای پلاسما تا زمان آنالیز به فریزر با دمای 20- درجۀ سانتیگراد منتقل شدند. از نمونههای پلاسما برای تعیین غلظت کلسترول، تریگلیـسیرید، گلوکز، اوره، آلبومین، گلوبولین، توتال پروتئین و لیپوپروتئینها (LDL، HDL، VLDL)[4] با استفاده از کیتهای شـرکت پارس آزمون، به وسیله دسـتگاه اسـپکتروفتومتر استفاده شد
یافتهها: نتایج نشان داد که جایگزینی کنجالۀ سویا با کنجالۀ جوانۀ ذرت در جیرۀ غذایی گوساله‌های شیرخوار تأثیر معنی‌داری بر افزایش وزن بدن در روزهای ۱۵، ۳۰، ۴۵ و ۶۰ نداشت. علاوه براین، وزن کل بدن و افزایش وزن روزانه طی دوره آزمایش تحت تأثیر جایگزینی غذایی قرار نگرفت. مصرف خوراک هفتگی، مصرف ماده خشک روزانه و ضریب تبدیل غذایی نیز به دلیل افزودن کنجالۀ جوانۀ ذرت تغییر معنی‌داری نشان نداد. قابلیت هضم ظاهری مواد مغذی در جیره‌های آزمایشی نشان داد که قابلیت هضم مواد آلی، پروتئین خام و الیاف نامحلول در شوینده خنثی تحت تأثیر تغذیه با کنجالۀ جوانۀ ذرت قرار گرفت. تجزیه و تحلیل وضعیت اسهال تفاوت معنی‌داری را بین تیمارها نشان نداد. با اینحال، برخی از پارامترهای سرم خون نشان داد که غلظت تریگلیسیرید و اوره در گوساله‌های تغذیه شده با کنجالۀ جوانۀ ذرت در مقایسه با گروه کنترل به طور قابل توجهی بالاتر بود. با این وجود، جایگزینی کنجالۀ سویا با کنجالۀ جوانۀ ذرت بر پارامترهای رشد اسکلتی تأثیری نداشت.
نتیجه‌گیری: یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که کنجالۀ جوانۀ ذرت را می‌توان تا 5 درصد در جیرۀ گوساله‌های شیرخوار بدون به خطر انداختن عملکرد، مصرف خوراک، قابلیت هضم مواد مغذی، وضعیت اسهال یا پارامترهای رشد اسکلتی و سرم خون گنجاند. این محصول جانبی میتواند به طور مؤثر جایگزین کنجالۀ سویا در جیرۀ گوسالهها شود.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
