1- گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران
چکیده: (20 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: دانه ذرت به عنوان اصلی‌ترین منبع تأمین انرژی در جیره گاوهای شیری شناخته می‌شود و سهم عمده‌ای از هزینه‌های خوراک را به خود اختصاص می‌دهد. با توجه به نوسانات قیمت نهاده‌های دامی و ضرورت افزایش بهره‌وری اقتصادی در گله‌های شیری، بهبود قابلیت هضم و استفاده بهینه از این منبع انرژی، نقشی کلیدی در کاهش هزینه‌های تولید و افزایش عملکرد دارد. ساختار فیزیکی دانه ذرت، به ویژه لایه پریکارپ و ماتریکس پروتئینی اطراف دانه‌های نشاسته، از عوامل محدودکننده دسترسی میکروب‌های شکمبه به مواد مغذی محسوب می‌شود. از این رو، استفاده از روش‌های فرآوری حرارتی-مکانیکی نظیر فلیک کردن با بخار، می‌تواند با شکستن این موانع ساختاری و ژلاتینه‌کردن نشاسته، سرعت و میزان تخمیر در شکمبه را به طور قابل توجهی افزایش دهد. اگرچه پژوهشهای متعددی اثر فرآوری ذرت را بر عملکرد دام بررسی کرده‌اند، اما اطلاعات جامعی در مورد تأثیر هم‌زمان فلیک کردن با بخار بر تجزیه‌پذیری شکمبه‌ای و روده‌ای، به ویژه با استفاده از حیوانات فیستوله‌دار (دارای فیستولای شکمبه و کانولای روده)، در گاوهای هلشتاین وجود ندارد. بنابراین، هدف از انجام این پژوهش، مقایسه تأثیر دانه ذرت فلیک‌شده با بخار در برابر دانه کامل ذرت (بدون فرآوری) بر ترکیبات شیمیایی، فراسنجه‌های تولید گاز، و همچنین تجزیه‌پذیری ماده خشک، پروتئین خام، نشاسته و الیاف نامحلول در شوینده خنثی در بخش‌های مختلف دستگاه گوارش (شکمبه، روده کوچک و کل دستگاه) بود.
مواد و روش‌ها: این پژوهش در آزمایشگاه تغذیه دام گروه علوم دامی دانشگاه زابل انجام شد. دو تیمار آزمایشی شامل: ۱) دانه ذرت کامل و سالم (بدون هیچ گونه فرآوری) به عنوان تیمار شاهد و ۲) دانه ذرت فلیک‌شده با بخار بودند. برای تهیه تیمار فلیک، دانه‌های ذرت به مدت یک ساعت در دیگ بخار با دمای ۹۵ درجه سانتی‌گراد بخارپز شده و سپس با استفاده از دستگاه فلیک با فاصله رول‌های ۲ میلی‌متر، فرآوری شدند. پس از عمل‌آوری، تمامی نمونه‌ها خشک و آسیاب شدند. ترکیبات شیمیایی شامل ماده خشک، ماده آلی، پروتئین خام، چربی خام، الیاف نامحلول در شوینده خنثی و الیاف نامحلول در شوینده اسیدی به ترتیب با استفاده از روش‌های استاندارد AOAC و روش ون سوست اندازه‌گیری شدند. برای ارزیابی تجزیه‌پذیری، از دو رأس گاو هلشتاین فیستوله‌دار (دارای فیستولای شکمبه و کانولای دوازدهه) استفاده شد. نمونه‌های خوراکی (۶ گرم) در کیسه‌های نایلونی با ابعاد ۱۲×۶ سانتی‌متر و منافذ ۴۲ میکرونی قرار داده شدند و به مدت ۱۲ ساعت در شکمبه انکوبه شدند و پس از خارج کردن کیسه‌ها از شکمبه، شستشو و خشک‌کردن، بقایای موجود در کیسه‌ها به منظور اندازه‌گیری تجزیه‌پذیری روده‌ای، به مدت ۱۶ ساعت از طریق کانولای دوازدهه وارد روده کوچک شده و در نهایت از مدفوع جمع‌آوری گردیدند. فراسنجه‌های تولید گاز (شامل بخش قابل تخمیر (b)، نرخ ثابت تولید گاز (c)، انرژی قابل متابولیسم، تجزیه‌پذیری ماده آلی و تجزیه‌پذیری ماده آلی در ماده خشک با استفاده از روش منک و استینگاس و انکوباسیون در شرایط آزمایشگاهی تعیین شدند. داده‌های حاصل از ترکیبات شیمیایی و تجزیه‌پذیری، در قالب طرح کاملاً تصادفی با استفاده از رویه GLM نرم‌افزار SAS آنالیز شدند و مقایسه میانگین‌ها با آزمون توکی در سطح معنی‌داری ۵ درصد انجام گرفت.
یافته‌ها: از میان ترکیبات شیمیایی، پروتئین خام، چربی خام، الیاف نامحلول در شوینده خنثی و الیاف نامحلول در شوینده اسیدی تفاوت معنی‌داری نداشتند و تنها درصد ماده خشک در ذرت فلیک‌شده به طور معنی‌داری بیشتر از ذرت کامل بود. در تجزیه‌پذیری ماده خشک، ذرت فلیک‌شده در بخش شکمبه‌ای عملکرد بهتری نسبت به ذرت کامل داشت اما این تفاوت در تجزیه‌پذیری روده‌ای و کل دستگاه گوارش معنی‌دار نبود. تجزیه‌پذیری پروتئین خام، نشاسته و الیاف نامحلول در شوینده خنثی در هیچ‌یک از بخش‌ها تفاوت معنی‌داری نشان نداد. در فراسنجه‌های تولید گاز، بخش قابل تخمیر (b) در ذرت فلیک‌شده بیشتر از ذرت کامل بود و همچنین، انرژی قابل متابولیسم، تجزیه‌پذیری ماده آلی و تجزیه‌پذیری ماده آلی در ماده خشک در تیمار فلیک به طور معنی‌داری بالاتر بود. نرخ تولید گاز (c) بین تیمارها تفاوتی نداشت.
نتیجه‌گیری:
بر اساس یافته‌های این پژوهش، فرآوری دانه ذرت به روش فلیک کردن با بخار، اگرچه تأثیر محدودی بر ترکیبات شیمیایی و تجزیه‌پذیری برخی اجزا (مانند پروتئین، نشاسته و الیاف) در بخش‌های انتهایی دستگاه گوارش دارد، اما به طور مؤثری فرآیند تخمیر در شکمبه را بهبود می‌بخشد. این امر با افزایش تولید گاز در بخش قابل تخمیر و بهبود شاخص‌های انرژی قابل متابولیسم و تجزیه‌پذیری ماده آلی همراه است. بنابراین، به نظر می‌رسد که استفاده از دانه ذرت فلیک‌شده به جای دانه کامل، به دلیل افزایش دسترسی میکروبی به نشاسته و بهبود کارایی استفاده از انرژی، ارزش تغذیه‌ای بالاتری دارد و می‌تواند به عنوان یک خوراک انرژی‌زا و با کیفیت در جیره گاوهای شیری پرتولید، به ویژه در شرایطی که نیاز به افزایش بازدهی خوراک و کاهش هزینه‌ها مطرح است، استفاده شود. در نهایت، با توجه به بهبود قابلیت هضم شکمبه‌ای و افزایش انرژی قابل متابولیسم، استفاده از ذرت فلیک‌شده می‌تواند گامی مؤثر در جهت افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های خوراک در صنعت گاوداری شیری کشور باشد.
مقدمه و هدف: دانه ذرت به عنوان اصلی‌ترین منبع تأمین انرژی در جیره گاوهای شیری شناخته می‌شود و سهم عمده‌ای از هزینه‌های خوراک را به خود اختصاص می‌دهد. با توجه به نوسانات قیمت نهاده‌های دامی و ضرورت افزایش بهره‌وری اقتصادی در گله‌های شیری، بهبود قابلیت هضم و استفاده بهینه از این منبع انرژی، نقشی کلیدی در کاهش هزینه‌های تولید و افزایش عملکرد دارد. ساختار فیزیکی دانه ذرت، به ویژه لایه پریکارپ و ماتریکس پروتئینی اطراف دانه‌های نشاسته، از عوامل محدودکننده دسترسی میکروب‌های شکمبه به مواد مغذی محسوب می‌شود. از این رو، استفاده از روش‌های فرآوری حرارتی-مکانیکی نظیر فلیک کردن با بخار، می‌تواند با شکستن این موانع ساختاری و ژلاتینه‌کردن نشاسته، سرعت و میزان تخمیر در شکمبه را به طور قابل توجهی افزایش دهد. اگرچه پژوهشهای متعددی اثر فرآوری ذرت را بر عملکرد دام بررسی کرده‌اند، اما اطلاعات جامعی در مورد تأثیر هم‌زمان فلیک کردن با بخار بر تجزیه‌پذیری شکمبه‌ای و روده‌ای، به ویژه با استفاده از حیوانات فیستوله‌دار (دارای فیستولای شکمبه و کانولای روده)، در گاوهای هلشتاین وجود ندارد. بنابراین، هدف از انجام این پژوهش، مقایسه تأثیر دانه ذرت فلیک‌شده با بخار در برابر دانه کامل ذرت (بدون فرآوری) بر ترکیبات شیمیایی، فراسنجه‌های تولید گاز، و همچنین تجزیه‌پذیری ماده خشک، پروتئین خام، نشاسته و الیاف نامحلول در شوینده خنثی در بخش‌های مختلف دستگاه گوارش (شکمبه، روده کوچک و کل دستگاه) بود.
مواد و روش‌ها: این پژوهش در آزمایشگاه تغذیه دام گروه علوم دامی دانشگاه زابل انجام شد. دو تیمار آزمایشی شامل: ۱) دانه ذرت کامل و سالم (بدون هیچ گونه فرآوری) به عنوان تیمار شاهد و ۲) دانه ذرت فلیک‌شده با بخار بودند. برای تهیه تیمار فلیک، دانه‌های ذرت به مدت یک ساعت در دیگ بخار با دمای ۹۵ درجه سانتی‌گراد بخارپز شده و سپس با استفاده از دستگاه فلیک با فاصله رول‌های ۲ میلی‌متر، فرآوری شدند. پس از عمل‌آوری، تمامی نمونه‌ها خشک و آسیاب شدند. ترکیبات شیمیایی شامل ماده خشک، ماده آلی، پروتئین خام، چربی خام، الیاف نامحلول در شوینده خنثی و الیاف نامحلول در شوینده اسیدی به ترتیب با استفاده از روش‌های استاندارد AOAC و روش ون سوست اندازه‌گیری شدند. برای ارزیابی تجزیه‌پذیری، از دو رأس گاو هلشتاین فیستوله‌دار (دارای فیستولای شکمبه و کانولای دوازدهه) استفاده شد. نمونه‌های خوراکی (۶ گرم) در کیسه‌های نایلونی با ابعاد ۱۲×۶ سانتی‌متر و منافذ ۴۲ میکرونی قرار داده شدند و به مدت ۱۲ ساعت در شکمبه انکوبه شدند و پس از خارج کردن کیسه‌ها از شکمبه، شستشو و خشک‌کردن، بقایای موجود در کیسه‌ها به منظور اندازه‌گیری تجزیه‌پذیری روده‌ای، به مدت ۱۶ ساعت از طریق کانولای دوازدهه وارد روده کوچک شده و در نهایت از مدفوع جمع‌آوری گردیدند. فراسنجه‌های تولید گاز (شامل بخش قابل تخمیر (b)، نرخ ثابت تولید گاز (c)، انرژی قابل متابولیسم، تجزیه‌پذیری ماده آلی و تجزیه‌پذیری ماده آلی در ماده خشک با استفاده از روش منک و استینگاس و انکوباسیون در شرایط آزمایشگاهی تعیین شدند. داده‌های حاصل از ترکیبات شیمیایی و تجزیه‌پذیری، در قالب طرح کاملاً تصادفی با استفاده از رویه GLM نرم‌افزار SAS آنالیز شدند و مقایسه میانگین‌ها با آزمون توکی در سطح معنی‌داری ۵ درصد انجام گرفت.
یافته‌ها: از میان ترکیبات شیمیایی، پروتئین خام، چربی خام، الیاف نامحلول در شوینده خنثی و الیاف نامحلول در شوینده اسیدی تفاوت معنی‌داری نداشتند و تنها درصد ماده خشک در ذرت فلیک‌شده به طور معنی‌داری بیشتر از ذرت کامل بود. در تجزیه‌پذیری ماده خشک، ذرت فلیک‌شده در بخش شکمبه‌ای عملکرد بهتری نسبت به ذرت کامل داشت اما این تفاوت در تجزیه‌پذیری روده‌ای و کل دستگاه گوارش معنی‌دار نبود. تجزیه‌پذیری پروتئین خام، نشاسته و الیاف نامحلول در شوینده خنثی در هیچ‌یک از بخش‌ها تفاوت معنی‌داری نشان نداد. در فراسنجه‌های تولید گاز، بخش قابل تخمیر (b) در ذرت فلیک‌شده بیشتر از ذرت کامل بود و همچنین، انرژی قابل متابولیسم، تجزیه‌پذیری ماده آلی و تجزیه‌پذیری ماده آلی در ماده خشک در تیمار فلیک به طور معنی‌داری بالاتر بود. نرخ تولید گاز (c) بین تیمارها تفاوتی نداشت.
نتیجه‌گیری:
بر اساس یافته‌های این پژوهش، فرآوری دانه ذرت به روش فلیک کردن با بخار، اگرچه تأثیر محدودی بر ترکیبات شیمیایی و تجزیه‌پذیری برخی اجزا (مانند پروتئین، نشاسته و الیاف) در بخش‌های انتهایی دستگاه گوارش دارد، اما به طور مؤثری فرآیند تخمیر در شکمبه را بهبود می‌بخشد. این امر با افزایش تولید گاز در بخش قابل تخمیر و بهبود شاخص‌های انرژی قابل متابولیسم و تجزیه‌پذیری ماده آلی همراه است. بنابراین، به نظر می‌رسد که استفاده از دانه ذرت فلیک‌شده به جای دانه کامل، به دلیل افزایش دسترسی میکروبی به نشاسته و بهبود کارایی استفاده از انرژی، ارزش تغذیه‌ای بالاتری دارد و می‌تواند به عنوان یک خوراک انرژی‌زا و با کیفیت در جیره گاوهای شیری پرتولید، به ویژه در شرایطی که نیاز به افزایش بازدهی خوراک و کاهش هزینه‌ها مطرح است، استفاده شود. در نهایت، با توجه به بهبود قابلیت هضم شکمبه‌ای و افزایش انرژی قابل متابولیسم، استفاده از ذرت فلیک‌شده می‌تواند گامی مؤثر در جهت افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های خوراک در صنعت گاوداری شیری کشور باشد.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
